برای بسیاری از مودیان مالیاتی، هیچ سناریویی نگران کننده تر از این نیست که ممیز مالیاتی تمام تراکنش های بانکی را به عنوان درآمد تلقی کند و مطالبه مالیات نماید. متاسفانه در برخی رسیدگی ها، ساده ترین مسیر انتخاب می شود؛ یعنی جمع کل ورودی های حساب بانکی ضرب در یک ضریب سود. اگر مودی در این مرحله با قوانین آشنا نباشد، ممکن است مالیاتی پرداخت کند که اساسا ارتباطی با درآمد واقعی او ندارد. اما زمانی که استناد قانونی دقیق ارائه شود، امکان تغییر نتیجه رسیدگی کاملا وجود دارد.
تبصره ماده 100 به جای اضهارنامه مالیاتی
یکی از پرسشهای رایج ممیزان این است که چرا مودی از تبصره ماده 100 استفاده نکرده و اقدام به تسلیم اظهارنامه مالیاتی کرده است. پاسخ به این سوال باید کاملا فنی و مبتنی بر قانون باشد. در تبصره ماده 100، سیستم مالیاتی معمولا کل گردش حساب بانکی را به عنوان فروش در نظر میگیرد و بدون بررسی منبع وجوه، ضریب سود را به آن اعمال میکند.
این موضوع میتواند برای بسیاری از مودیان بسیار پرهزینه باشد. برای مثال، اگر در طول سال ملک، زمین یا خودرویی فروخته شده و مبلغ آن به حساب بانکی واریز شده باشد، استفاده از تبصره ماده 100 عملا به معنای پرداخت مالیات بابت پولی است که درآمد شغلی محسوب نمیشود. در حالی که این وجوه ماهیت متفاوتی دارند و مالیات آنها در فصل جداگانهای محاسبه شده است.
نکته مهم تر اینکه در تبصره ماده 100، هیچگونه توجهی به هزینهها نمیشود. اگر مودی در سال اول فعالیت خود بوده و هزینههای سنگینی مانند اجاره، دکوراسیون، تجهیزات یا راه اندازی پرداخت کرده باشد، تنها راه قانونی برای اعلام این هزینهها و کسر آنها از درآمد، تسلیم اظهارنامه عادی است. طبق مواد 147 و 148 قانون مالیاتهای مستقیم، این هزینهها قابل قبول بوده و میتوانند مالیات را به شکل قابل توجهی کاهش دهند یا حتی به صفر برسانند.
کسر هزینههای درمانی از درآمد مشمول مالیات
بر اساس ماده 137 قانون مالیاتهای مستقیم، هزینههای درمانی پرداختی بابت معالجه مودی، همسر، اولاد، پدر، مادر، برادر و خواهر تحت تکفل در یک سال مالیاتی، از درآمد مشمول مالیات قابل کسر است. این ماده یکی از مهمترین ابزارهای قانونی برای دفاع در پروندههای مبتنی بر گردش حساب بالا محسوب میشود.
در بسیاری از پروندهها، بخشی از گردش حساب بانکی مربوط به پرداخت هزینههای درمانی سنگین است. بدیهی است که مودی نباید بابت پولی که برای درمان خود یا خانوادهاش هزینه کرده، مالیات پرداخت کند. قانونگذار این موضوع را بهصورت شفاف در قانون مالیاتهای مستقیم پیشبینی کرده است.
در چنین شرایطی، مودی باید هزینههای درمانی را به عنوان هزینههای قابل کسر از درآمد مشمول مالیات مطرح کند. ارائه اسناد پزشکی، صورتحسابهای بیمارستانی و مدارک معتبر درمانی نقش کلیدی در این دفاع دارد. هرچه این اسناد کاملتر و شفافتر باشد، امکان کاهش درآمد مشمول مالیات بیشتر خواهد بود.
معافیت معیشتی یا معافیت سالانه مشاغل
بر اساس ماده 101 قانون مالیاتهای مستقیم و بند ث تبصره 1 قانون بودجه سال 1404، سقف معافیت سالانه درآمد مبلغ 2 میلیارد ریال تعیین شده است. این معافیت صرفا تا این سقف اعمال میشود و مازاد بر آن، مطابق نرخهای پلکانی ماده 131 مشمول مالیات خواهد بود.
گاهی مشاهده میشود که ممیز به بهانه مشکوک بودن گردش حساب یا عدم شفافیت تراکنشها، معافیت سالانه مشاغل را حذف میکند. در صورتی که شرایط قانونی وجود داشته باشد، این اقدام تخلف محسوب میشود. معافیت مالیاتی یک امتیاز سلیقهای نیست، بلکه حقی قانونی برای مودی است.
طبق قانون، تنها شرط برخورداری از معافیت سالانه، تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر قانونی است. اگر مودی اظهارنامه خود را به موقع ارائه داده و کتمان درآمد اثباتشدهای نداشته باشد، ممیز حق حذف معافیت را ندارد. حتی بالا بودن گردش حساب نیز بهتنهایی مجوز حذف معافیت نخواهد بود.
رد کردن کل تراکنش های بانکی و گردش حساب به عنوان درامد
طبق اصلاحیه ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم، مبنای تشخیص درآمد مشمول مالیات، اظهارنامه تسلیمی مودی و اسناد و مدارک مستند است. صرف وجود گردش بانکی بالا، دلیل قانونی برای تشخیص درآمد نیست. سازمان امور مالیاتی تنها در صورت انتخاب پرونده برای رسیدگی و با استناد به مدارک متقن میتواند درآمد را اصلاح کند.
مهمترین و موثرترین دفاع مودی در پروندههای گردش حساب، رد این فرض نادرست است که هر تراکنش بانکی لزوما درآمد محسوب میشود. در گذشته و در نظام مالیاتی علیالرأس، ممیز میتوانست بر اساس حدس و گمان مالیات تعیین کند، اما این رویه با اصلاح قانون منسوخ شده است.
دفاع در برابر تراکنشهای فروش ملک (استناد به ماده ۵۹ و ۵۷)
مطابق ماده 59 قانون مالیاتهای مستقیم، مالیات نقل و انتقال املاک به مأخذ ارزش معاملاتی و به نرخ پنج درصد دریافت میشود. بنابراین این مبالغ نباید مجددا وارد محاسبات مالیات بر درآمد مشاغل شوند. در صورتی که ممیز این مبالغ را لحاظ کند، مودی باید با استناد به پرداخت مالیات نقل و انتقال، درخواست کسر آن را از درآمد مشمول مالیات مطرح نماید.
در بسیاری از پروندهها، علت اصلی افزایش گردش حساب بانکی، فروش ملک، زمین یا خودرو است. این مبالغ نباید به عنوان درآمد شغلی محسوب شوند. فروش املاک و نقل و انتقال داراییها فصل مالیاتی جداگانهای دارد و مالیات آنها در زمان انتقال سند در دفترخانه پرداخت میشود.
یک پیشنهاد حرفهای مالیاتی
دفاع در برابر ممیز مالیاتی شبیه به یک بازی شطرنج است. یک حرکت اشتباه یا یک جمله نسنجیده میتواند میلیونها تومان به ضرر شما تمام شود. دانستن مواد قانونی (۵۷، ۹۷، ۱۰۱، ۱۳۷، ۱۴۷) سپر دفاعی شماست، اما نحوه بیان و لایحهنویسی نیاز به تجربه دارد.
اگر احساس میکنید پرونده گردش حساب شما پیچیده شده یا نمیدانید چگونه دفاع خود را به درستی تنظیم کنید، ریسک نکنید. تیم متخصصان شرکت حسابداری حساب اندیش ایرانیان با ارائه مشاوره مالیاتی رایگان، وضعیت پرونده شما را بررسی کرده و بهترین استراتژی دفاعی را پیشنهاد میدهند. در بسیاری از موارد، هزینه مشاوره تخصصی بسیار کمتر از مالیات ناحقی است که ممکن است پرداخت شود.